ዩናይትድ ስቴትስ የተቀበለቻቸው ጠበኛ እና ኃላፊነት የጎደለው የፋይናንስ ፖሊሲዎች በዓለም አቀፍ ደረጃ ከፍተኛ የዋጋ ግሽበትን በማስከተል፣ በተለይም በማደግ ላይ ባሉ አገሮች ሰፊ የኢኮኖሚ መስተጓጎል እና ድህነት በከፍተኛ ሁኔታ መጨመሩን የዓለም አቀፍ ባለሙያዎች ይናገራሉ።
የአሜሪካ ፌዴራል ሪዘርቭ በሰኔ ወር 9 በመቶ ከፍ ብሎ የነበረውን የአሜሪካን የዋጋ ግሽበት ለመቆጣጠር በሚደረገው ትግል፣ የወለድ መጠኑን አራት እጥፍ ወደ 2.25 እስከ 2.5 በመቶ ባለው የአሁኑ ደረጃ ከፍ አድርጓል።
በዬሬቫን፣ አርሜኒያ የፖለቲካ እና የኢኮኖሚ ስትራቴጂካዊ ጥናቶች ማዕከል ሊቀመንበር ቤንያሚን ፖጎስያን ለቻይና ዴይሊ እንደተናገሩት፣ ጭማሪው ዓለም አቀፍ የፋይናንስ ገበያዎችን አበላሽቷል፣ በርካታ ታዳጊ አገሮች ከፍተኛ የዋጋ ግሽበት እያጋጠማቸው ሲሆን፣ በተለያዩ ዓለም አቀፍ ፈተናዎች የፋይናንስ አቅም ለማግኘት የሚያደርጉትን ጥረት አግዷል።
«ይህም ቀደም ሲል የዩሮ እና የሌሎች ምንዛሬዎች ዋጋ በከፍተኛ ሁኔታ እንዲቀንስ አድርጓል፣ እናም የዋጋ ግሽበትን ማባባሱን ይቀጥላል» ብለዋል።
በአናፖሊስ፣ ሜሪላንድ የዋጋ ግሽበት እየጨመረ በመምጣቱ ሸማቾች በሴፍዌይ የግሮሰሪ መደብር ስጋ ይገዛሉ
በቱኒዚያ፣ ከፍተኛ ዶላር እና የእህል እና የኢነርጂ ዋጋ መጨመር የአገሪቱን የበጀት ጉድለት በዚህ አመት ወደ 9.7 በመቶ የሚሆነውን የሀገር ውስጥ ምርት (GDP) እንደሚያሰፋ ይጠበቃል ሲሉ የማዕከላዊ ባንክ ገዢ ማሩዋን አባሲ ተናግረዋል።
በዚህ ዓመት መጨረሻ ላይ የአገሪቱ ያልተከፈለ የህዝብ ዕዳ 114.1 ቢሊዮን ዲናር (35.9 ቢሊዮን ዶላር) ወይም ከጠቅላላ የሀገር ውስጥ ምርት 82.6 በመቶ እንደሚደርስ ይገመታል። አሁን ያለው የፋይናንስ ሁኔታ መበላሸቱ ከቀጠለ ቱኒዚያ ወደ መክፈል እያመራች ነው ሲል የኢንቨስትመንት ባንክ ሞርጋን ስታንሊ በመጋቢት ወር አስጠንቅቋል።
የቱርኪዬ አመታዊ የዋጋ ግሽበት በሐምሌ ወር 79.6 በመቶ ከፍተኛ ደረጃ ላይ ደርሷል፤ ይህም በ24 ዓመታት ውስጥ ከፍተኛው ነው። አንድ ዶላር በኦገስት 21 በ18.09 የቱርክ ሊራ ግብይት ተደርጎበታል፤ ይህም ከአንድ አመት በፊት ከነበረው የምንዛሬ ተመን ጋር ሲነጻጸር 8.45 ሊራ ዶላር ነበር።
መንግስት ከፍተኛ የዋጋ ግሽበት ከሚያስከትላቸው የፋይናንስ ችግሮች ለመከላከል ዝቅተኛውን የደመወዝ ጭማሪን ጨምሮ ጥረቶችን ቢያደርግም፣ ቱርኮች የኑሮ ደረጃቸውን ለማሳካት እየታገሉ ነው።
በአንካራ የሚገኘው የቁጠባ ሱቅ ባለቤት የሆኑት ቱንኬይ ዩክሰል፣ ቤተሰቡ ከዓመቱ መጀመሪያ ጀምሮ በዋጋ ጭማሪ ምክንያት እንደ ስጋ እና የወተት ተዋጽኦ ያሉ የምግብ ምርቶችን ከግሮሰሪ ዝርዝር ውስጥ እንዳላካተቱ ተናግረዋል።
«ሁሉም ነገር በጣም ውድ ሆኗል፣ የዜጎች የመግዛት አቅምም በከፍተኛ ሁኔታ ቀንሷል» ሲል የሺንዋ የዜና ኤጀንሲ ዩክስልን ጠቅሶ ተናግሯል። «አንዳንድ ሰዎች መሰረታዊ ፍላጎቶችን ለመግዛት አቅም የላቸውም።»
የአሜሪካ የፌዴራል የወለድ መጠን መጨመር "በእርግጠኝነት በታዳጊ አገሮች የዋጋ ግሽበት እንዲከሰት ምክንያት ሆኗል" ሲሉ ፖጎስያን ተናግረዋል።
"አሜሪካ የዶላር የበላይነትን ለጂኦፖለቲካዊ ፍላጎቶቿን ለማሳካት እየተጠቀመች ነው። አሜሪካ ለድርጊቶቿ ኃላፊነት መውሰድ አለባት፣ በተለይም አሜሪካ እራሷን ለሁሉም ሰው የሚያስብ ዓለም አቀፍ የሰብአዊ መብቶች ተሟጋች አድርጋ ስለገለጸች።"
"ይህ የአስር ሚሊዮኖችን ህይወት የበለጠ አሳዛኝ ያደርገዋል፣ ነገር ግን አሜሪካ ግድ እንደሌላት አምናለሁ።"
የአሜሪካ ፌዴራል ሪዘርቭ ሊቀመንበር ጄሮም ፓውል ኦገስት 26 ላይ አሜሪካ በሚቀጥሉት ወራት ከፍተኛ የወለድ መጠን ጭማሪ ልታደርግ እንደምትችል እና በ40 ዓመታት ውስጥ ከፍተኛውን የዋጋ ግሽበት ለመቆጣጠር ቆርጣ ተነስታለች ሲሉ አስጠንቅቀዋል።
በፔኪንግ ዩኒቨርሲቲ የጓንጉዋ ማኔጅመንት ትምህርት ቤት ተባባሪ ፕሮፌሰር ታንግ ያኦ እንዳሉት የዋጋ ግሽበትን መቀነስ የዋሽንግተን የመጀመሪያ ቅድሚያ የሚሰጠው ጉዳይ ስለሆነ ፌዴሬሽኑ በሚቀጥለው ዓመት የወለድ መጠኑን ከፍ ማድረግን እንደሚቀጥል ይጠበቃል።
ይህ ዓለም አቀፍ የፈሳሽነት ቀውስን ያስከትላል፣ ይህም ከዓለም አቀፍ ገበያዎች ወደ አሜሪካ ከፍተኛ የካፒታል ፍሰት እንዲፈጠር እና ሌሎች ብዙ ምንዛሬዎችን ዋጋ እንዲቀንስ ያደርጋል ሲሉ ታንግ ተናግረዋል። ፖሊሲው የአክሲዮን እና የቦንድ ገበያው እንዲቀንስ እና ደካማ የኢኮኖሚ እና የፋይናንስ መሰረታዊ ነገሮች ያሏቸው አገሮች እንደ የዕዳ ዕዳ መጨመር ያሉ ተጨማሪ አደጋዎችን እንዲሸከሙ ያደርጋል ብለዋል።
የዓለም አቀፉ የገንዘብ ድርጅት (አይኤምኤፍ) በተጨማሪም የፌዴሬሽኑ የዋጋ ጫናዎችን ለመዋጋት የሚያደርገው ጥረት በውጭ ምንዛሪ ዕዳ የተሞሉ አዳዲስ ገበያዎችን ሊጎዳ እንደሚችል አስጠንቅቋል።
“የዓለም የፋይናንስ ሁኔታዎችን በስርዓት ማጥበቅ በተለይ ከፍተኛ የፋይናንስ ተጋላጭነት፣ ከወረርሽኙ ጋር የተያያዙ ያልተፈቱ ተግዳሮቶች እና ከፍተኛ የውጭ የፋይናንስ ፍላጎቶች ላሏቸው አገሮች ፈታኝ ይሆናል” ሲል ድርጅቱ አስታውቋል።
የማፍሰስ ውጤት
የሼንዘን የውሂብ ኢኮኖሚ ኢንስቲትዩት የፊንቴክ ማዕከል ዋና ዳይሬክተር ዉ ሃይፌንግ የፌዴሬሽኑ ፖሊሲ በዓለም አቀፍ ገበያዎች ላይ እርግጠኛ አለመሆንንና ትርምስን እንደሚያመጣና ብዙ ኢኮኖሚዎችንም ከባድ እንደሚያጠቃ ተናግረዋል።
የወለድ መጠን መጨመር የአሜሪካን የሀገር ውስጥ የዋጋ ግሽበት ውጤታማ በሆነ መንገድ አልቀነሰም፣ የአገሪቱንም የሸማቾች ዋጋ አላቃለለም ብለዋል ዉ።
የአሜሪካ የሸማቾች የዋጋ ግሽበት እስከ ሰኔ ወር ድረስ ባሉት 12 ወራት ውስጥ በ9.1 በመቶ ጨምሯል፤ ይህም ከህዳር 1981 ወዲህ በጣም ፈጣኑ ጭማሪ መሆኑን ይፋዊ መረጃዎች ያመለክታሉ።
ይሁን እንጂ አሜሪካ ይህንን ሁሉ አምና ከሌሎች አገሮች ጋር በመተባበር ግሎባላይዜሽንን ለማሳደግ ፈቃደኛ አይደለችም ምክንያቱም ሀብታሞችን እና ወታደራዊ-ኢንዱስትሪ ውስብስብን ጨምሮ በተለዩ ጥቅሞች ላይ እርምጃ መውሰድ አትፈልግም ሲሉ ዉ ተናግረዋል።
ለምሳሌ በቻይና ላይ የተጣሉት ታሪፎች ወይም በሌሎች አገሮች ላይ የሚጣሉ ማናቸውም ማዕቀቦች የአሜሪካ ሸማቾች ተጨማሪ ወጪ እንዲያደርጉ እና የአሜሪካን ኢኮኖሚ አደጋ ላይ እንዲጥሉ ከማድረግ ውጪ ምንም ተጽእኖ የላቸውም ሲሉ ዉ ተናግረዋል።
ባለሙያዎች ማዕቀብ መጣል አሜሪካ የዶላር የበላይነቷን ለማጠናከር እንደ ሌላ መንገድ አድርገው ይመለከቱታል።
የብሬተን ዉድስ ስርዓት እ.ኤ.አ. በ1944 ከተቋቋመበት ጊዜ ጀምሮ የአሜሪካ ዶላር የዓለም የመጠባበቂያ ገንዘብ ሚናን ተረክቧል፣ እና ባለፉት አስርት ዓመታት አሜሪካ በዓለም ላይ ቁጥር አንድ ኢኮኖሚ ሆና ቆይታለች።
ይሁን እንጂ የ2008ቱ የዓለም የገንዘብ ቀውስ የአሜሪካን ፍጹም የበላይነት መጨረሻ አበሰረ። የአሜሪካ ውድቀት እና ቻይና፣ ሩሲያ፣ ህንድ እና ብራዚልን ጨምሮ የሌሎች ሰዎች መነሳት የአሜሪካን የበላይነት ተፈታታኝ ሆኖባቸዋል ሲሉ ፖጎስያን ተናግረዋል።
አሜሪካ ከሌሎች የኃይል ማዕከላት እየጨመረ የመጣውን ውድድር መጋፈጥ ስትጀምር፣ የሌሎችን ቁጥር ለመቆጣጠር እና የአሜሪካን የበላይነት ለመጠበቅ በሚደረገው ጥረት የዶላርን ሚና እንደ ዓለም አቀፍ የመጠባበቂያ ገንዘብ ለመጠቀም ወሰነች።
የአሜሪካን ዶላር አቋም በመጠቀም፣ ሀገራትንና ኩባንያዎችን የአሜሪካን ፖሊሲ ካልተከተሉ ከዓለም አቀፍ የፋይናንስ ስርዓት እንደሚያስወግዳቸው በመግለጽ አስፈራርተዋል ብለዋል።
«የዚህ ፖሊሲ የመጀመሪያዋ ተጎጂ ኢራን ነበረች፤ ከባድ የኢኮኖሚ ማዕቀብ የተጣለባት» ሲሉ ፖጎስያን ተናግረዋል። «ከዚያም አሜሪካ ይህንን የማዕቀብ ፖሊሲ በቻይና ላይ ለመጠቀም ወሰነች፤ በተለይም እንደ 5ጂ ኔትወርኮች እና አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ባሉ የአሜሪካ ግዙፍ የአይቲ ኩባንያዎች ላይ እንደ ሁዋዌ እና ዜድቲኢ ባሉ የቻይና የቴሌኮሙኒኬሽን ኩባንያዎች ላይ።»
የጂኦፖለቲካል መሳሪያ
የአሜሪካ መንግስት ዶላሩን የጂኦፖለቲካዊ ፍላጎቶቹን ለማሳደግ እና የሌሎችን ቁጥር ለመጨመር እንደ ዋና መሳሪያ እየተጠቀመበት ነው፣ በዶላር ላይ ያለው እምነት እየቀነሰ ነው፣ እና ብዙ ታዳጊ ሀገራት ለንግድ ዋና ምንዛሬ አድርገው ለመተው ይፈልጋሉ ሲሉ ፖጎስያን ተናግረዋል።
«እነዚያ አገሮች በአሜሪካ ዶላር ላይ ያላቸውን ጥገኝነት ለመቀነስ የሚያስችሉ ዘዴዎችን ማዘጋጀት አለባቸው፤ አለበለዚያ አሜሪካ ኢኮኖሚያቸውን የማጥፋት ስጋት ውስጥ ትገባለች።»
የጓንግዋ የአስተዳደር ትምህርት ቤት አባል የሆኑት ታንግ ታዳጊ ኢኮኖሚዎች በአሜሪካ ኢኮኖሚ ላይ ያላቸውን ጥገኝነት ለመቀነስ ዋና ዋና የንግድ አጋሮችን እና የፋይናንስ እና የኢንቨስትመንት መዳረሻዎችን ቁጥር በመጨመር በንግድ እና በፋይናንስ ዘርፍ የተለያዩ ነገሮችን ማካተት እንዳለባቸው ሀሳብ አቅርበዋል።
የዶላር ቅነሳው በአጭርና በመካከለኛ ጊዜ አስቸጋሪ ይሆናል፤ ነገር ግን ህያውና የተለያየ ዓለም አቀፍ የፋይናንስ ገበያና የገንዘብ ሥርዓት በአሜሪካ ዶላር ላይ ያለውን ጥገኝነት ሊቀንስና ዓለም አቀፍ የፋይናንስ ሥርዓቱን ሊያረጋጋ እንደሚችል ታንግ ተናግረዋል።
ብዙ አገሮች የአሜሪካን ዕዳ መጠን ቀንሰው የውጭ ምንዛሪ ክምችታቸውን ማባዛት ጀምረዋል።
የእስራኤል ባንክ በሚያዝያ ወር የካናዳ፣ የአውስትራሊያ፣ የጃፓን እና የቻይና ገንዘቦችን ከውጭ ምንዛሪ ክምችቱ ጋር ማከሉን አስታውቋል፤ እነዚህ ገንዘቦች ቀደም ሲል በአሜሪካ ዶላር፣ በእንግሊዝ ፓውንድ እና በዩሮ ብቻ የተገደቡ ነበሩ።
የአሜሪካ ዶላር የአገሪቱን የውጭ ሪዘርቭ ፖርትፎሊዮ 61 በመቶ የሚሸፍን ሲሆን፣ ከዚህ በፊት ከነበረው 66.5 በመቶ ጋር ሲነጻጸር።
የግብፅ ማዕከላዊ ባንክ በዚህ ዓመት የመጀመሪያ ሩብ ዓመት 44 ሜትሪክ ቶን ወርቅ በመግዛት የተለያዩ የፖርትፎሊዮ ስትራቴጂዎችን ተግባራዊ አድርጓል፤ ይህም በ54 በመቶ ጭማሪ አሳይቷል ሲል የዓለም የወርቅ ምክር ቤት አስታውቋል።
እንደ ህንድ እና ኢራን ያሉ ሌሎች አገሮች በዓለም አቀፍ ንግዳቸው ውስጥ ብሔራዊ ገንዘቦችን የመጠቀም እድልን እየተወያዩ ነው።
የኢራን ጠቅላይ መሪ አያቶላህ አሊ ካሜኒ በሐምሌ ወር ከሩሲያ ጋር ባደረገው የሁለትዮሽ ንግድ የዶላር ቀስ በቀስ እንዲተው ጥሪ አቅርበዋል። እ.ኤ.አ ሐምሌ 19 እ.ኤ.አ. ... የሪያል-ሩብል ንግድ በውጭ ምንዛሪ ገበያው ጀምሯል።
«ዶላር አሁንም እንደ ዓለም አቀፍ የመጠባበቂያ ገንዘብ ሚናውን ይጠብቃል፣ ነገር ግን የዶላር ቅነሳ ሂደቱ ማፋጠን ጀምሯል» ሲሉ ፖጎስያን ተናግረዋል።
በተጨማሪም፣ ከቀዝቃዛው ጦርነት በኋላ የታየው ለውጥ ባለብዙ ዋልታ ዓለም እንዲቋቋም እና ፍጹም የአሜሪካ የበላይነት እንዲቆም እንደሚያደርግ ተናግረዋል።
የፖስታ ሰዓት፡- ሴፕቴምበር-05-2022
